Kỹ thuật Khử lẫn và Quy trình Nâng cao Chất lượng Hạt giống Lúa: Bài học từ Thực tiễn

“Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” – câu tục ngữ bao đời nay vẫn khẳng định vai trò tiên quyết của hạt giống trong sản xuất nông nghiệp. Một vụ mùa thắng lợi không chỉ bắt đầu từ đất đai màu mỡ mà phải bắt đầu từ những hạt giống thuần chủng, sạch bệnh. Thấu hiểu điều đó, khóa tập huấn “Nâng cao chất lượng hạt giống & Kỹ thuật khử lẫn” đã được tổ chức với phương châm “Học thật – Làm thật”, mang lại những giá trị thực tiễn to lớn cho người sản xuất.

Diễn ra trong 03 ngày (từ 13/10 đến 15/10/2025), khóa học do Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn tổ chức không chỉ dừng lại ở lý thuyết hàn lâm mà còn đi sâu vào thực chiến trên đồng ruộng tại Tây Ninh, giải quyết bài toán cốt lõi: Làm sao để giữ được độ thuần của giống lúa qua các vụ mùa?

1. Hệ thống hóa kiến thức về 3 cấp giống lúa

Dưới sự dẫn dắt chuyên môn của TS. Nguyễn Văn Vinh, các học viên đã được củng cố nền tảng kiến thức vững chắc về hệ thống phân cấp giống lúa hiện hành tại Việt Nam. Việc phân biệt rạch ròi 3 cấp độ này là bước đầu tiên để quản lý chất lượng:

Giống Siêu nguyên chủng (Breeder Seed): Hạt giống khởi đầu, có độ thuần khiết di truyền cao nhất, được chọn lọc trực tiếp bởi tác giả giống.
Giống Nguyên chủng (Foundation Seed): Được nhân ra từ giống siêu nguyên chủng, quy trình sản xuất nghiêm ngặt để giữ độ thuần.
Giống Xác nhận (Certified Seed): Cấp giống phổ biến nhất dùng để sản xuất lúa thương phẩm đại trà, quyết định năng suất và chất lượng gạo thành phẩm.

Hiểu rõ vai trò của từng cấp giống giúp người sản xuất tuân thủ đúng quy trình nhân dòng, tránh tình trạng thoái hóa giống sau nhiều vụ gieo trồng.

2. “Chìa khóa” nhận diện và Kỹ thuật khử lẫn chuẩn xác

Khử lẫn (roguing) là biện pháp kỹ thuật quan trọng nhất để duy trì độ thuần của giống. Tại khóa học, chuyên gia đã chuyển giao bộ kỹ năng nhận diện cây khác giống (off-type) dựa trên hình thái học qua từng giai đoạn sinh trưởng:

Giai đoạn mạ và đẻ nhánh: Quan sát đặc điểm qua màu sắc bẹ lá, độ xòe của lá, tốc độ sinh trưởng (cây cao/thấp bất thường).
Giai đoạn làm đòng và trổ bông: Nhận diện qua hình dạng lá đòng, thời gian trổ (trổ sớm hoặc muộn hơn quần thể).
Giai đoạn chín: Quan sát hình thái hạt, màu sắc vỏ trấu, dạng hạt (dài/tròn) và râu hạt.

Việc khử lẫn phải được thực hiện liên tục, nhưng cần tập trung cao độ vào các “thời điểm vàng”: Đẻ nhánh, Trổ bông và Trước khi thu hoạch để loại bỏ triệt để các nguy cơ lai tạp.

3. Thực chiến trên đồng ruộng: Từ Trại nghiên cứu đến ruộng sản xuất

Điểm nhấn tạo nên sự khác biệt của chương trình đào tạo chính là phần thực hành thực tế. Học viên được di chuyển đến Trại Nghiên cứu và Dịch vụ Nông nghiệp Hoà Phú và các ruộng giống mô hình tại xã Tầm Vu, tỉnh Tây Ninh.

Tại đây, kiến thức trên giấy đã được chuyển hóa thành kỹ năng “mắt thấy, tay làm”:

Nhận diện tại chỗ: Học viên trực tiếp lội ruộng, phát hiện và xử lý các cá thể lúa cỏ (lúa ma), cây bị bệnh và cây khác dạng. Các thao tác nhổ bỏ, tiêu hủy được hướng dẫn chi tiết để tránh phát tán nguồn lây.
Quy trình lấy mẫu kiểm định: Thực hành kỹ thuật lấy mẫu giống đại diện đúng quy chuẩn TCVN để phục vụ cho công tác kiểm nghiệm trong phòng thí nghiệm và lưu mẫu đối chứng.

4. Tầm quan trọng đối với thương hiệu Gạo Việt

Việc làm chủ quy trình sản xuất và kỹ thuật khử lẫn không chỉ giúp bà con nông dân và các Hợp tác xã tạo ra những lô giống thuần chủng với tỷ lệ nảy mầm cao, mà còn là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên trường quốc tế.

Một lô giống tốt sẽ giảm thiểu chi phí thuốc bảo vệ thực vật, tăng năng suất và đảm bảo chất lượng gạo thương phẩm đồng đều, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe.

Lời kết

Khóa tập huấn đã khép lại nhưng dư âm về tinh thần “Học thật – Làm thật” vẫn lan tỏa. Những kiến thức và kỹ năng thực chiến này sẽ là hành trang quý giá để các học viên áp dụng vào sản xuất, góp phần xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững và chất lượng cao.

Link bài đăng facebook về lớp học tại đây

Xem thêm các thông tin của Trường tại đây